Beluister het hier terug bij het programma Dit is de Dag.

Het was ook de weg die Roman Osinski aflegde. Maar toen hij in het speciaal onderwijs vastliep liet zijn vader het er niet bij zitten en hij sloeg hij met andere ouders uit de regio Eindhoven de handen ineen. Het resultaat? Luister morgen (dinsdag) naar het programma Dit is de Dag op Radio 1. Om 11.30 uur komt mijn reportage waarin ik een dagje met Roman naar school ga, een jongen met het syndroom van Down.  Aanvullend een discussie over de vraag wat nou het beste is voor beperkte leerlingen: het speciaal onderwijs of gewoon een ‘normale’ school.

Update: hier terug te luisteren.

-Wordt Cyprus komend jaar dan eindelijk herenigd? De leiders van Turks- en Grieks-Cyprus naderen na decennia van moeizame onderhandelingen een akkoord, maar de tijd dringt: op Turks-Cyprus zijn verkiezingen aanstaande en de peilingen voorspellen dat daarbij de huidige verzoeningsgezinde president Talat wordt weggestemd ten faveure van een ouderwetse scherpslijper. Als er dus niet voor die tijd een akkoord komt, kunnen de draaiboeken voor feestelijke ceremonies waarschijnlijk heel diep in een bureaula worden weggeborgen.

-Mag Kroatië eindelijk EU-lid worden?

-Is er een machtswisseling in Noord-Korea aanstaande? Kim Jong-il, de leider die Noord-Korea in een ijzeren greep houdt, zou kanker hebben en voorbereidingen treffen voor zijn opvolging (een zoon waarschijnlijk). Zou dat net als in Cuba enige verlichting van het regime met zich meebrengen?

-Aanvankelijk had ik hier staan: ‘Stoppen we in 2010 met onze ‘opbouwmissie’ in Afghanistan of gaan we dankzij een creatief plannetje van J.P. gewoon door?’ Inmiddels is de vraag volgens mij niet of, maar in welke vorm we doorgaan in Afghanistan.

-Maakt Sri Lanka in 2010 de stap naar een stabiele democratie? En krijgen Tamils daarin de gelijke rechten die hen beloofd zijn? Zijn de Tamil Tijgers voorgoed verslagen of ontstaat er weer nieuwe guerilla?

-Dringt in 2010 definitief het besef tot ons door dat Barack Obama ook maar een mens is en onze verwachtingen van hem wellicht iets te hoog zijn geweest?

-Wat gaat het Internationaal Strafhof in Den Haag beslissen over Kosovo (in de zaak Kosovo vs. Servië)? Als het de onafhankelijkheid als rechtmatig betitelt, gaan dan de meeste landen over tot erkenning van Kosovo? En kunnen we in het tegenovergestelde geval nieuw geweld tegemoet zien?

-Gaat Israël in 2010 eindelijk eens stoppen met het bouwen van illegale nederzettingen?

-Gaat de Koerdische onafhankelijkheidsstrijd in 2010 weer een nieuw hoofdstuk in?

In de categorie belangrijke bijzaken: na de Mexicaanse griep en de Q-koorts zal vanaf medio mei onherroepelijk de oranjekoorts om zich heen gaan grijpen en Nederland lam leggen. Gaan we met de meest getalenteerde generatie sinds 1998 weer eens een halve finale (of meer) halen?

Stuk voor stuk prangende vragen. Ik wens u een voorspoedig 2010.

Ik wil u hierbij als bezoeker van mijn blog hartelijk bedanken voor uw interesse en betrokkenheid en wens u goede feestdagen en een voorspoedig 2010. Ik hoop u daarin weer te mogen berichten vanuit verre en minder verre windstreken.

Om nog even na te genieten van 2009 heb ik hier een selectie gemaakt van mijn reisfoto’s.

Onlangs schreef ik op deze plek al over het aangewakkerde nationalisme in Slowakije, de problemen tussen Slowaken en Hongaren en mijn bezoek aan de Hongaarse school in Lucenec. Het heeft even geduurd, maar komende maandag is de mijn radioreportage hierover te beluisteren op Radio 1. Luister om hiervoor naarhet programma Dit is de Dag van de EO, mijn item komt om 11.35 uur.

Update: Inmiddels hier terug te luisteren.

Wat is dat toch met reportages over scholen en taalstrijd? Het ligt me nog vers in het geheugen hoe ik bij het maken van mijn allereerste radioreportage, over een Vlaamstalige basisschool in Wallonië, door rampspoed werd achtervolgd. Een vertraagde trein, haperende apparatuur, een wekker die niet afging en een misleidend navigatiesysteem deden toen bijna mijn radiodebuut in het water vallen.

Deze week ben ik voor de afwisseling weer eens neergestreken in Oost-Europa, in Slowakije welteverstaan, om een radioreportage te maken over de relaties tussen Hongaren en Slowaken. Die zijn net als de temperaturen hier ongeveer zo ongeveer tot het vriespunt gedaald. (Denk je nog even wat nazomer te kunnen meepikken in Slowakije, krijg je ineens sneeuw en gure kou om je oren.) Hoewel inmiddels beide lid van de Europese Unie, vliegen Slowakije en Hongarije elkaar met enige regelmaat in de haren en dat heeft alles te maken met oorlogen, landverdelingen en verdragen in de afgelopen twee eeuwen. Na de Eerste Wereldoorlog moest Hongarije grote delen van haar grondgebied afstaan aan Tsjecho-Slowakije en als gevolg daarvan wonen er in het huidige Slowakije nog altijd ruim 500.000 Hongaren. Al even zolang vormen zij een vrijwel constante bron van spanningen.

De meest recente aanleiding voor (voornamelijk politiek) rumoer is een nieuwe taalwet, of beter gezegd de wijziging van de bestaande taalwet in Slowakije. Als die niet voor problemen zou zorgen, zou het vooral een hilariteit zijn. Zo moet een aankondiging van het Hongaarse theater (met louter Hongaarstalige voorstellingen, en derhalve slechts bijgewoond door enkel Hongaren) nu in twee talen zijn en mag de Hongaarse tekst daarbij niet in een groter lettertype zijn dan de Slowaakse. Maar zoals u al voelt aankomen, wordt deze wet door de Hongaren als discriminerend en provocerend ervaren, en dus is het weer bal in Slowakije.

Voor mijn reportage reisde ik deze week af naar Lucenec (zie foto, in het Hongaars Losonc), een provinciestadje in Zuid-Slowakije met een grote Hongaarstalige minderheid. In mijn gezelschap Adriana, een Slowaakse studente die zowel het Slowaaks als Hongaars vloeiend en het Engels goed genoeg beheerst om voor mij te kunnen vertalen. Ze is zelf opgegroeid in een dorpje waar evenveel Slowaaks als Hongaars werd gesproken, vandaar. Bij het vertalen bleek haar Hongaars zelfs zo goed dat de Hongaren vol ongeloof reageerden toen ze vertelde zelf een Slowaakse te zijn.

Minder goed nieuws was dat we ‘s morgens met de bus in een enorme file kwamen te staan. Juist deze dag stormde het gigantisch tussen Kosice en Lucenec, zo erg dat de vrachtwagens en busjes bij bosjes van de weg werden geblazen. Ik geloof dat er een stuk of zes in de berm lagen gefrommeld. Chaos dus op de weg, waardoor we uren later in Lucenec aankwamen.

Lucenec is zo slaapverwekkend dat er normaal gesproken weinig redenen te bedenken zouden zijn om de lange reis daarheen te ondernemen. Maar in het geval van de nieuwe taalwet is Lucenec (in het Hongaars: Losonc) interessant, want de Hongaren vormen hier een forse minderheid (zo’n 13 procent van de bevolking), maar minder dan een vijfde. Juist voor zulke plaatsen heeft de taalwet de meest strikte voorschriften. En: in Lucenec staat een Hongaarse basisschool, en daar was ik welkom om opnamen te maken.

Heel ingrijpend is de nieuwe taalwet niet, zo blijkt. Binnen de school verandert er weinig; de administratie moet tweetalig zijn, maar was dat al. Toch is de nieuwe wet de school een doorn in het oog. Ook voor hen geldt dat zodra er iets ondernomen wordt buiten de schooldeuren, dat tweetalig moet gebeuren, ook als er geen Slowaak tot de doelgroep noch publiek behoort. Wil men bijvoorbeeld een toneelstuk opvoeren in het lokale cultuurhuis, dan moet die ook in het Slowaaks te volgen zijn, ook al zit er geen Slowaak in de zaal. Hangt men een poster op de deur, dan moet die ook in het Slowaaks vertaald.

De zorgen van de Hongaren zitten echter niet zozeer in dit arbitraire geneuzel, maar in het feit dat het Hongaars hiermee in het verdomhoekje wordt geplaatst en oude Hongaren, die in Hongarije zijn grootgebracht en geen Slowaaks spreken, hiermee worden gediscrimineerd. Ook is men bezorgd dat de taalwet en het voortdurende gekibbel tussen nationalistische politici van beide zijden, de verhoudingen in Lucenec ook kunnen gaan beïnvloeden. Nu zijn die overwegend goed, maar het zou niet de eerste plaats in Oost-Europa zijn waar spanningen als deze tot plotselinge geweldsuitbarstingen leiden. Onlangs werd een moeder die haar kind op de Hongaarse school heeft, op straat toegebeten dat ze beter Slowaaks kon praten. Dat was volgens de leraar die me rondleidde nog niet eerder voorgekomen.

Enfin, meer daarover in mijn radioreportage, waar ik ondanks de tegenspoed aardige opnames voor heb kunnen maken. Hét grote nieuws was hier deze week helemaal niet de verhouding tussen Slowaken en Hongaren -daar is men eigenlijk meer dan moe van- maar de historische (en buitengewoon gelukkige) 0-1 overwinning van het nationale voetbalteam woensdag in Polen. Daarmee kwalificeerde het zich voor het eerst als zelfstandig land voor een eindronde, en dan nog wel het WK in Zuid-Afrika. Jammer dat het niet al afgelopen zaterdag lukte, toen Slowakije thuis speelde en de hele stad zich opmaakte voor een volksfeest. Ik was toen ook in het tot op de laatste plaats volgepakte stadion, maar het mocht niet helpen: Slovenië gooide roet in het eten door met 0-2 te winnen. Woensdag was het dan toch feest, maar voor een massale vreugdeuitbarsting op de straten van Bratislava was het helaas te koud en te nat.

Meestal betreft mijn frustratie dan de totale onverschilligheid ten opzichte van belangrijke ontwikkelingen in het buitenland. Maar ook over zaken dichtbij huis kan ik me zo af en toe flink opwinden, zoals over de absolute desinteresse in de Nederlandse politiek voor de positie van huurders in ons land. Nu deze week het zoveelste slechte nieuws voor huurders bekend werd, betoog ik daarom in een opinieartikel in het Reformatorisch Dagblad dat het tijd is voor actie en dat het kabinet nu wel eens wat mag gaan doen voor al die mensen in ons land die om iets tamelijk essentieels vragen: een betaalbare huurwoning.

Een hindernis is daarbij dat je als freelancer niet verzekerd bent van een spreekbuis. Ik heb geen garantie dat ik ergens mijn verhaal kan doen. Het was daarom jammer dat ik met mijn Georgië-ideeën bij alle kranten werd afgewimpeld met het argument ‘we laten onze correspondent al een verhaal maken’, of, nog pijnlijker: ‘we hebben al een correspondent in Moskou die de regio doet’. Gaat die correspondent dan ook naar Georgië?

Nee dus, in het geval van NRC Handelsblad. De beste man schrijft zijn stukje van achter zijn bureau in Moskou. Nu kan daar soms best wat voor te zeggen zijn – misschien is hij er recent nog geweest of zijn er in de Russische hoofdstad hele spannende dingen op stapel, maar feit is dat hij van achter dat bureautje minder zicht heeft op de situatie in Georgië dan een journalist die er wel heengaat en met de mensen praat.

De correspondent belde met een analist/deskundige, een hoofdredacteur en een diplomaat, en gedrieën stellen die dat het een mirakel is dat Saakashvili nog aan de macht is en dat wanneer zijn eigen volk hem niet van de zetel verdreven krijgt, eigenlijk alleen de buitenwereld dat nog kan. Enfin, dat was ook zo ongeveer mijn beeld toen ik richting Georgië vertrok.

Mijn vele gesprekken met Georgiërs gaven echter ook een ander beeld. Ik trof veel mensen die helemaal niet zo anti-Saakashvili waren. Ze waren ‘geen fan van hem’ of ze vonden hem ‘niet altijd even slim’, maar verder een redelijke president. Een oorlog beginnen tegen Rusland vonden veel Georgiërs op zijn minst opportunistisch of gewoon een blunder, maar tegelijk zijn ze trots dat hun leider iets tegen de Russen heeft ondernomen en heeft gestreden voor het Georgische grondgebied (Zuid-Ossetië).

Anders dan ik op basis van mediaberichten vermoedde, waren de protesten in Tbilisi minder massaal dan ik had verwacht. Er was meestal niets te beleven voor het parlement, waar het podium en de blokkades van de demonstranten zijn. ‘s Avonds stroomde een handjevol mensen toe, maar die waren ook snel weer weg. En soms waren het gewoon toeschouwers. De mensen die wel echt fanatiek tegen Saakashvili protesteerden, hadden vaak economische motieven. Ze waren werkloos of hadden een mager pensioen en wezen de president als schuldige aan.

De weinige demonstranten die er nog waren, beloofden me dat de Rustaveli-boulevard eind juli bij het bezoek van de Amerikaans vice-president Joe Biden weer helemaal vol zou staan, net als eerder dit jaar en vorig jaar. Maar het bleef rustig. Hoe komt het dat de protesten zo zijn doodgebloed? De demonstranten zeiden dat het kwam door het warme weer (mager argument, me dunkt.) Of dat ze moe waren geworden van het protesteren. Ok, dat verklaart wellicht een deel. Ik trof veel apatische Georgiërs, die überhaupt moe waren van politiek, vooral onder hoger opgeleiden (wat je niet zou verwachten).

Hoe massaal waren de protesten dan precies? Moeilijk te zeggen, ik was er niet bij. Ik kwam ook nogal verschillende cijfers tegen over het aantal mensen dat protesteerde. Wel duidelijk is dat de ‘harde kern’ vrij klein was. En dat er onderling weinig overeenstemming was onder de oppostie: het enige dat hen verbond, was de roep om het vertrek van Saakashvili. Wat verder curieus blijft, is hoe de demonstranten kwamen aan de stalen hokjes waarmee ze de boulevard blokkeerden. Waar haalden ze die vandaan? Naar verluidt zou daar een buitenlandse sponsor aan hebben bijgedragen. Toen de animo voor protesteren afnam, zou er bovendien geld zijn geboden aan mensen om de ‘cellen’ op de boulevard bemenst te houden. Een lege boulevard zou immers gezichtverlies zijn voor de oppostie.

De situatie is dus complex. Het is moeilijk te zeggen hoe groot nou de anti-Saakashvili-stemming is. Feit is dat de Georgiërs hem in 2008 met ruime meerderheid van stemmen herkozen als president (maar dat was voor de oorlog met Rusland). Al met al vraag ik me toch af of de anti-Saakashvili-stemming in Georgië wel zo groot is als wij denken (of hopen). Bovendien: als die zo massaal zou zijn, dan zou het toch ook in het parlement moeten gaan rommelen, en in overheidsdiensten? Alleen vanuit het leger kwam dit jaar het bericht van enige muiterij.

Ik zal niet zeggen dat Saakashvili nou onbezorgd en stevig in het zadel zit in Georgië, maar om nou te zeggen dat hij een ‘politiek lijk’ (NRC) is, gaat me toch wat ver. Ik kreeg de indruk dat het wel meeviel. Maar dat zeggen de hoofdredacteur, de deskundige en de diplomaat niet. Want die zien Saakashvili graag zo snel mogelijk vertrekken. En dus geeft het NRC-stukje maar een beperkte blik op de situatie in Georgië.

Dat is jammer.

Zonder echt mooi of aantrekkelijk te worden, is Tbilisi op een gekke manier best leuk. Het heeft kleur en het bruist, of zoals een Engelsman het zei: it has a certain vibe, en zo is het. Jonge stelletjes en vriendengroepen sjokken door de parken en zoeken er ‘s avonds verkoeling en vertier, jonge en oude mannen hebben gemoedelijke of verhitte gesprekken in de schaduw van zuilengalerijen, straatmuzikanten doen hun werk in de voetgangerstunnels, ook in de schaduw. Alles in de schaduw, want de schroeiende zon spaart niemand.

Voor uw beeldvorming dus een zonnige fotoserie van Tbilisi (klik rechts).